Oznaczenia i certyfikaty urządzeń elektronicznych

Data publikacji: 04-07-2025 🕒 12 min czytania

Wszyscy je widzieliśmy – małe, czarno-białe logotypy i piktogramy na etykietach i tabliczkach znamionowych rozmaitych urządzeń. Przykładowo: dla niejednego Europejczyka znaczek CE stał się tak powszechny, że właściwie oczywisty. A jednak ma swój konkretny cel. I to niebanalny.

Wydaje nam się oczywiste, że mikrofalówka nie zakłóca pracy telewizora, pralka cichutko wyłącza się po zakończeniu pracy, a ładowarkę do telefonu można bez obaw zostawić podłączoną do gniazdka. Nabywając urządzenia elektroniczne, mniej lub bardziej świadomie myślimy „przecież ktoś musiał sprawdzić, czy to działa”. I faktycznie, Ktoś to sprawdza. Poniżej dowiemy się, kim jest ten Ktoś i co właściwie tacy Ktosiowie sprawdzają.

Tajemnicze znaczki

W pierwszej kolejności odpowiedzmy sobie na pytanie – czym są wspomniane, tajemnicze znaczki, które znajdujemy na urządzeniach elektronicznych?

Są to symbole określające: jakie normy spełnia dane urządzenie; gdzie może być dystrybuowane; oraz która instytucja potwierdza, że produkt został odpowiednio przebadany. Warto mieć na uwadze, że oznaczenia mogą się odnosić do różnych cech czy parametrów towaru, np. substancji użytych do jego produkcji, zawartych w nim zabezpieczeń, jego zgodności z parametrami sieci elektrycznej itp. Ponieważ tych aspektów jest bardzo wiele, zamiast nurkować w bibliotekę ustaw i dyrektyw, podejdźmy do zagadnienia z praktycznego punktu widzenia i rozszyfrujmy najpopularniejsze piktogramy.

Dyrektywa WEEE

Dyrektywa Waste Electrical and Electronic Equipment Directive, w skrócie WEEE, to europejska regulacja mająca na celu ograniczenie wpływu tzw. elektrośmieci na środowisko naturalne. Nie jest tajemnicą, że w urządzeniach elektronicznych używa się wielu substancji, które nie należą do łatwo biodegradowalnych, a czasem są wręcz szkodliwe dla natury. Aby monitorować, a w dalszej perspektywie regulować zbiórkę odpadów w państwach Unii Europejskiej, produkty zasilane energią elektryczną oznaczane są przedstawionym symbolem, który wskazuje, że dany przedmiot powinien zostać odpowiednio zutylizowany (co dla konsumenta oznacza: oddany do punktu utylizacji lub włożony do właściwego pojemnika). Inne przepisy i rewizje dyrektywy określają, jaki powinien być stosunek masy nowych produktów trafiających na rynek do masy odpadów będących de facto zużytymi urządzeniami. Dzięki temu państwa członkowskie mają pewną (chociaż uogólnioną) kontrolę nad problemem odpadów elektronicznych.

Dyrektywa RoHS

Zarządzenie europejskie Restriction of Hazardous Substances skupia się na najbardziej szkodliwych substancjach obecnych m.in. w urządzeniach elektrotechnicznych. Chociaż kraje członkowskie mają różne metody egzekwowania wymogów tej dyrektywy, jej ogólnym celem jest ograniczone użycie: rtęci, kadmu, ołowiu oraz szeregu związków chemicznych uznanych (na podstawie doskonale udokumentowanych badań) za szkodliwe. Są to np. niektóre przeciwogniowe dodatki do tworzyw sztucznych. Dla objętych dyrektywą pierwiastków/związków określono ich maksymalne dopuszczalne stężenie. Musi je spełnić każdy jednorodny element produktu (wkręt, panel obudowy, laminat, przeszklenie, membrana głośnika etc.). Jeżeli poziomy stężenia zostały spełnione, producent może umieścić na swoim produkcie znaczek RoHS. W przypadku elektroniki często wiąże się to z użyciem spoiw bezołowiowych.

Znak CE, czyli conformité européenne

Skrót CE pochodzi od francuskiego sformułowania conformité européenne (zgodność europejska). Stosuje się go do potwierdzania zgodność z odnośnymi normami europejskimi względem towarów produkowanych i importowanych na rynek Unii Europejskiej (oraz Norwegii i Islandii). W przypadku urządzeń elektronicznych/elektrotechnicznych CE wiąże się z trzema międzynarodowymi dyrektywami, w zależności od rodzaju sprzętu.

Radio Equipment Directive (RED)

Dyrektywa RED dotyczy urządzeń stosujących fale radiowe do telekomunikacji lub radiolokacji. Niektóre z przepisowych wymagań są tutaj bardzo proste (np. towar musi posiadać widoczny symbol umożliwiający jego identyfikację, jak numer modelu). Wymagania technologiczne odnoszą się natomiast do maksymalnej mocy emitowanych fal radiowych, ścisłego określenia zakresu częstotliwości, na których pracuje urządzenie itp.

Low Voltage Directive (LVD)

Jak sama nazwa wskazuje, dyrektywa określa warunki, które muszą spełnić producenci i importerzy urządzeń niskiego napięcia, których zasilanie (nie napięcia wewnątrz obwodów!) mieszczą się w zakresach 50…1000V AC i 75…1500V DC. Mowa tu zatem o ładowarce do telefonu, ale już nie samym telefonie. Specyfikacja LVD jest oparta na zaleceniach sformułowanych przez IEC (o tej organizacji za chwilę) – nakazuje też poinformowanie konsumenta o producencie urządzenia, dołączenie do niego instrukcji itp.

Electromagnetic Compatibility Directive (EMCD)

Dyrektywa dot. zgodności elektromagnetycznej, czyli fal emitowanych przez dane urządzenie oraz jego zachowania pod wpływem zakłóceń (filtrowanie). Zagadnienia związane z EMC opisano poniżej.Należy tu podkreślić, że certyfikacja CE wydawana jest na podstawie deklaracji producenta/importera o przeprowadzeniu właściwych badań (dostawca zobowiązany jest przechowywać ich dokumentację przez okres 10 lat). Niestety, taki „honorowy” system czasami prowadzi do nadużyć.

Kompatybilność elektromagnetyczna, czyli EMC

Wymagania dotyczące kompatybilności elektromagnetycznej różnią się w zależności od funkcji produktu: jeżeli jest to urządzenie, które będzie podłączone do sieci, ale jego celem nie jest emitowanie fal radiowych, regulacje są dość proste i ograniczają się do takich kwestii, jak zakłócenia wprowadzane przez urządzenie do instalacji elektrycznej oraz zachowanie urządzenia pod wpływem zakłóceń. Warto pamiętać, że nawet stosunkowo prosty obwód w mniejszym lub większym stopniu wzbudza promieniowanie elektromagnetyczne, czasem na poziomie minimalnym (prąd płynący w ścieżkach PCB, a niekiedy odczuwalnym (np. nieprawidłowo ekranowana przetwornica impulsowa czy mikrofalówka pozbawiona uziemienia mogą zagłuszyć sygnał WiFi). Znacznie bardziej restrykcyjne są badania dotyczące urządzeń, które z zasady emitują fale elektromagnetyczne (telefon komórkowy, krótkofalówka, ładowarka indukcyjna).

Kompatybilność elektromagnetyczna jest bardzo istotna, ponieważ bezpośrednio przekłada się zarówno na bezkonfliktowe, komfortowe użytkowanie urządzeń, jak i bezpieczeństwo samych użytkowników. To właśnie dzięki przepisom dotyczącym EMC wiemy, że lodówka czy pralka nie porażą nas prądem, a laptop i telefon nie będą wzajemnie zakłócały swojej pracy.

Ustanawianie norm

Dotychczas zajmowaliśmy się przede wszystkim regulacjami europejskimi, a zatem podyktowanymi przez Unię Europejską. Ale, rzecz jasna, nie jest to jedyne ciało zajmujące się regulacją światowych rynków. Normy i standardy ustanawiane są też przez szereg lokalnych organizacji i urzędów. Do tych najczęściej spotykanych zaliczają się niżej opisane instytucje:

IEC czyli International Electrotechnical Commission

IEC jest międzynarodową organizacją z siedzibą Genewie. Zajmuje się badaniami i formułowaniem norm z dziedziny elektrotechniki, elektroniki i pokrewnych dziedzin. Wiele z rozwiązań proponowanych przez Komisję jest opracowywana we współpracy z ISO oraz ITU, czyli pokrewnymi instytucjami w dziedzinach standaryzacji i telekomunikacji. Przykładem mogą tu być międzynarodowe formaty wtyków sieciowych czy powszechnie stosowane piktogramy służące oznaczaniu przycisków w urządzeniach elektrycznych. Elektronicy i elektrycy doskonale znają IEC choćby ze względu na kategorie bezpieczeństwa urządzeń pomiarowych. To właśnie Komisja określiła, jakie parametry i ochronę muszą zapewnić multimetry przeznaczone do badania typowych instalacji sieciowych, ciągów energetycznych itp.

FCC

FCC, czyli Federal Communications Commission, to amerykański, niezależny urząd zajmujący się regulacjami rynku transmisji naziemnych, satelitarnych, kablowych, a także telefonią komórkową i szerokopasmowym dostępem do Internetu. Znak FCC na produkcie ma znaczenie podobne do symbolu CE, tyle że odnosi się do norm obowiązujących na rynku amerykańskim (USA).

UKCA

Znak UKCA wprowadzono do użytku stosunkowo niedawno, z końcem 2020 roku. Potrzeba jego ustanowienia wiązała się z wyjściem Wielkiej Brytanii z UE. Jak można się domyślić, jest to kolejny odpowiednik CE, tyle że wymagany prawem brytyjskim (chociaż do końca 2024 dopuszcza ono do obrotu również produkty certyfikowane na rynek Unii).

China Compulsory Certificate, CCC

Produkty importowane i produkowane z przeznaczeniem na rynek chiński muszą posiadać certyfikację CCC. Wydaje się ją na podstawie badań w niezależnych laboratoriach akredytowanych przez Chińską Republikę Ludową, co potwierdza najwyższą jakość towaru oraz jego zgodność z restrykcyjnymi standardami GB (tj. Guobiao). Taka certyfikacja jest obowiązkowa dla komputerów, sprzętu AGD, elektronarzędzi, zabawek, samochodów. Innymi słowy: praktycznie wszystkich urządzeń elektromechanicznych i elektronicznych.

Regulatory Compliance Mark (Australia i Nowa Zelandia)

Najbardziej abstrakcyjny z prezentowanych symboli to „ptaszek” (określany jako RCM mark) wymagany przez prawo Australii i Nowej Zelandii. Taki znak potwierdza zgodność zarówno z regulacjami dotyczącymi urządzeń elektrycznych, jak i transmisyjnych (odpowiedniki europejskich LVD, RED i EMCD). Podobnie jak w przypadku wyżej opisanych logotypów, tak i tutaj wymaga się, by piktogram ten był trwały i umieszczony w widocznym miejscu.

Instytucje badające

Wiele z symboli umieszczanych na urządzeniach nie odnosi się do standardu, a jedynie określa, która instytucja przebadała produkt pod kątem jego zgodności z konkretnymi (często: wszystkimi odnośnymi) normami. Wytwórcy sprzętów, maszyn i innych towarów technologicznych zlecają dokonanie kompleksowych testów firmie, która specjalizuje się w takich badaniach – w ten sposób unika kosztów prowadzenia własnego laboratorium, a precyzyjna informacja o jakości produktu będzie publicznie dostępna. Poniżej przedstawiono kilka znaków odnoszących się do instytucji testujących. Warto zwrócić uwagę, że niektóre z nich (np. UL) nie tylko stosuje się do obowiązujących standardów, ale też formułuje własne regulacje, często bazujące na istniejących rozwiązaniach – lub odnosi się do norm w wersji przeformułowanej przez inną organizację. Może się zatem zdarzyć, że ETL potwierdza zgodność produktu ze standardem UL, który bazuje na regulacjach ustalonych przez IEC.

UL

UL do dziś jest rozpoznawane jako Underwriters Laboratories, chociaż nie jest to już oficjalna nazwa tej firmy. Jej siedziba mieści się w USA, w Illinois. Działalność przedsiębiorstwa obejmuje zarówno formułowanie norm i standardów, jak i przeprowadzanie kompleksowych testów urządzeń, które mają zostać wprowadzone na rynek amerykański. Certyfikacja UL na życzenie klienta może być przeprowadzona pod kątem regulacji obowiązujących w innych regionach. Litery umieszczone przy logotypie UL określają, które normy były brane pod uwagę podczas testów (np. C dla Kanady, UE dla Unii Europejskiej).

Recognized Component

Symbol „Recognized Component” również oznacza przejście testów UL, jednak odnosi się nie do całego urządzenia, a jedynie jego części (np. zintegrowana przetwornica, moduł komunikacyjny. Jest to duże ułatwienie i oszczędność dla wytwórców elektroniki (np. RTV), gdyż zastosowanie przebadanego pod kątem zgodności komponentu upraszcza badania końcowego produktu.

ETL

ETL czyli Electrical Testing Laboratories to kolejna globalna instytucja zajmująca się badaniem sprzętu elektrycznego/elektronicznego. Podobnie jak inne opisane tu firmy działa przede wszystkim jako usługobiorca, dokonując testów zleconych przez producentów, przede wszystkim w związku z prawnymi wymaganiami różnych rynków. Obecnie ETL należy do brytyjskiej grupy Internek (wywodzącej się jeszcze z XIX wieku) i posiada laboratoria zarówno w USA, Europie, jak i Azji (Hong Kong).

CSA Group

Obok UL na rynku amerykańskim można też spotkać oznaczenie CSA Group, czyli Canadian Standards Association, stowarzyszenie działające na zasadzie analogicznej do UL. CSA posiada akredytację koronnej rady standardów, czyli urzędu promującego standaryzację w Kanadzie. Działa w wielu dziedzinach, do których należy również energetyka, elektryka, elektronika i komunikacja.

TÜV

Oznaczenie TÜV jest popularne w Europie, gdyż należy do jednej z największych niemieckich instytucji testujących, Technischer Überwachungsverein (czyli Stowarzyszenia Inspekcji Technicznej). Właściwie jest to zgrupowanie kilku niezależnych firm, do których należą TÜV Nord, TÜV SÜD (czyli północ/południe), TÜV Rheinland i kilka pomniejszych (Austria, Turyngia, Saara). TUV zajmuje się badaniami zarówno na polu elektrotechniki, jak i chemii czy medycyny. Działa też na rynku motoryzacyjnym. Chociaż każdy TÜV pozostaje firmą prywatną, ich funkcjonowanie odbywa się w ścisłych ramach określanych przez niemieckie ustawodawstwo, a co najmniej 25% przedsiębiorstwa musi pozostawać w posiadaniu nadrzędnej organizacji, Technischer Überwachungs-Verein e. V.

Geprüfte Sicherheit

Geprüfte Sicherheit oznacza po niemiecku „przetestowane bezpieczeństwo”. Może dotyczyć zgodność z wymaganiami niemieckimi (tj. lokalnymi), ale często wiąże się również z potwierdzeniem CE (vide: śródtytuł „Znak CE…”). Różnica polega tu na tym, że certyfikację CE wydaje się na podstawie deklaracji dostawcy (który teoretycznie może złożyć fałszywe oświadczenie), podczas gdy znak GS potwierdza przebadanie zgodności przez akredytowaną w Niemczech instytucję.

Transfer Multisort Elektronik (TME) to jeden z największych globalnych dystrybutorów komponentów elektronicznych, elektrotechnicznych, wyposażenia warsztatowego, jak również automatyki przemysłowej. W katalogu dostępnych jest ponad 1 500 000 produktów od 1300 wiodących producentów. Nowoczesne centra logistyczne TME, mieszczące się w Łodzi oraz w Rzgowie, o łącznej powierzchni ponad 40 000m2, każdego dnia wysyłają blisko 6000 paczek z komponentami elektronicznymi do klientów w ponad 150 krajach.

TME angażuje się również w rozwój wiedzy i umiejętności młodych inżynierów i pasjonatów elektroniki poprzez projekt TME Edukacja, a także wspiera społeczność technologiczną, organizując cykl wydarzeń TechMasterEvent, promujących innowacje i wymianę doświadczeń.